• امروز : دوشنبه - ۱۴ آذر - ۱۴۰۱
  • برابر با : 12 - جماد أول - 1444
  • برابر با : Monday - 5 December - 2022

اخبار ویژه

واحد ۴ بخار نیروگاه نکا پس از پایان تعمیرات غیر مترقبه وارد مدارتولید شد ادامه بازی علی کریمی در زمین دشمن/ جادوگری که دست از جادوی مردم ایران برنمی‌دارد آیا بن سلمان به سرنوشت سادات دچار می شود؟ «فردوس» گروهی آتش به اختیار در گیلان/ خادمانی که سلامت را برای مناطق محروم به ارمغان می‌آورند چرا اصلاح‌طلبان در پازل تجزیه‌طلبان بازی می‌کنند؟!/ تلاش برای کلید زدن مجدد آشوب‌ها با چاشنی معیشت و اقتصاد جام جهانی، نمایشگاه نفرت ملت‌ها از رژیم صهیونیستی/ آزادی فلسطین، شعار محوری در قطر استفاده از فرصت و ظرفیت‌های عظیم دریا به فرهنگ عمومی در کشور تبدیل شود دستور “بانیان آشوب” برای به خیابان کشاندن کودکان!/ رفراندوم تشییع حاج‌قاسم و مشکل جریان چپ بی‌خیال شهادت، شاسی بلند ما را کِی می‌دهید؟ هتریک دروغ‌پراکنی علی کریمی در ۴۸ ساعت/ جا زدن تصویر تصادف به جای یک معترض واکنش فدراسیون فوتبال به شیطنت آمریکایی‌ها/ قدردانی از عنایت رهبر انقلاب به تیم ملی کوکتل‌اندازهای دهه ۶۰ چه کسانی بودند؟ مخالفت پرستاران با تصمیم عجولانه وزارت بهداشت/ کارانه‌ای که علی‌الحساب نیست وعده ‌آبفای مازندران برای ساخت مخزن آب شُرب روستاهای منطقه سُرخ‌آباد برپایی نمایشگاه اقتصاد مقاومتی هفته بسیج در آمل شروع پیشرفت کشور در حوزه های مختلف از آموزش و پرورش است

4

شعری که نماد عزاداری محرم شد

  • کد خبر : 12059
  • ۰۹ شهریور ۱۳۹۹ - ۳:۲۰
یک شعر است ولی تاثیری بیش از یک شعر در فرهنگ شیعی و عزاداری ماه محرم داشته است؛ «باز این چه شورش است که در خلق عالم است؟/ باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟»

به گزارش پیک نکا، حماسه عاشورا در طی قرن‌ها اثر بسزایی در شعر و ادبیات فارسی داشته است. در میان آثار خلق‌شده در این‌باره نیز مرثیه معروف محتشم کاشانی جایگاه منحصر به فردی دارد. «باز این چه شورش است که در خلق عالم است؟/ باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟» که خود از حماسه عاشورا نماد پذیرفته حالا سال‌ها است که به نماد عزاداری محرم تبدیل شده. عده‌ای بر این باورند که این سوگنامه اثری بیش از یک شعر داشته است.

 

محتشم باعث شد پادشاهان به شعرهای مذهبی روی آورند

کمال‌الدین علی محتشم کاشانی ملقب به «شمس‌الشعرا» در سال ۹۰۵ ه.ق در نراق کاشان متولد شد. او از شاعران مشهور قرن دهم هجری و بیشتر دوران زندگی‌اش را در کاشان ساکن بود. او هم‌دوره با شاه طهماسب صفوی و فرزندانش بوده. محتشم بزّاز و شَعرباف بود و از پیروان مکتب وقوع در شعر محسوب می‌شود. او در نوجوانی و جوانی به مطالعه علوم دینی و ادبی پرداخت. از محتشم «دیوان شعر»، «جلالیه»، «نقل عشاق»، «ضروریّات» و «معمّیات» به جا مانده است.

ترکیب‌بند «باز این چه شورش است» که نام محتشم را در تاریخ ماندگار کرده، از کتاب کلیات او است که در وزن «مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن» سروده شده است.

مشفق‌ کاشانی درباره محتشم گفته است که پاکی، اعتقاد، استواری و محبت او به اهل بیت باعث شد که برخی پادشاهان صفوی از جمله شاه طهماسب به اشعار مذهبی روی آورند. او معتقد بود که ترکیب‌بند معروف این شاعر پرآوازه مرثیه‌سرای ایران در رثای حسین (ع) و شهدای کربلا در بین تشیع و به‌ویژه فارسی زبانان زبان‌زد شد و توجه بسیاری از شاعران را به‌خود جلب کرد.

در مقاله‌های مختلفی به بررسی مرثیه مشهور محتشم از زوایای گوناگون و نیز قیاس آن با شعر دیگر مرثیه‌سرایان پرداخته شده است. در مقاله «بررسی تطبیقی رثای امام حسین(ع) در شعر شریف رضی و محتشم کاشانی» که توسط محمودرضا توکلی‌محمدی و محسن قربانی‌حسناوردی نوشته و در نشریه ادبیات تطبیقی دانشگاه شهید باهنر منتشر شده، آمده است: سوگ‌نامه یا سوگ‌سروده که در زبان عربی از آن به مرثیه یاد می‌شود، در زمره انواع شعر غنایی قرار دارد. سوگ‌سروده آن‌گاه که رنگ و بوی دینی و مذهبی به خود گیرد، غالبا با عاطفه‌ای حقیقی همراه است. سوگ‌نامه‌های عاشورایی از ماندگارترین نمونه‌های مرثیه به شمار می‌آیند. شریف رضی و محتشم کاشانی، به عنوان دو شاعر معروف در مرثیه‌سرایی عاشورا، اشعار ماندگار و تاثیرگذاری را در این زمینه از خود بر جای گذاشته‌اند. در میان مرثیه‌های این دو شاعر مشهور، مضامین یکسان فراوانی به چشم می‌خورد.

در این مقاله عنوان شده است که شریف رضی و محتشم کاشانی از شاعران معروف ادب عربی و فارسی به شمار می‌روند که در مورد واقعه کربلا نیز اشعاری دارند. در مورد مراثی عاشورایی آن‌ها باید گفت که هر دو شاعر در این اشعار خود، به گونه‌ای بسیار زیبا به وقایع روز عاشورا و حوادث پس از آن پرداخته‌اند. از آن‌جا که هر دو شاعر از شاعران اهل بیت به شمار می‌آیند و در رثای ایشان اشعار فراوانی دارند، بررسی تطبیقی رثای این دو می‌تواند از بسیاری از مضامین مشترک مورد توجه دو شاعر که در دو زبان مختلف در رثای اهل بیت شعر سروده‌اند، پرده بردارد و زمینه را برای پرداختن به مضامین مشابه، برای پژوهشگران فراهم سازد.

بر اساس این پژوهش، محتشم به صورت اغراق‌آمیز، لحظه عبور کاروان اسرا از کنار پیکرهای مطهر شهدا را به نمایش می‌گذارد، در حالی که صدای ناله آن‌ها از همه جا به گوش می‌رسد و این صحنه حتی باعث گریه ملائکه شده است.

همچنین محتشم با تعبیر «شاه شهید ناشده مدفون» به بی‌غسل و کفن بودن بدن امام حسین(ع) اشاره و ایشان را به پادشاهی تشبیه می‌کند که غسل و کفن ندارد و هنوز دفن نشده و در واقع، در این عبارت از متناقض‌نمایی استفاده کرده است. (شاه و بی‌غسل و کفن بودن)

بر اساس پژوهش «بررسی تطبیقی رثای امام حسین(ع) در شعر شریف رضی و محتشم کاشانی»، محتشم با نوعی روحیه یاس و ناامیدی از گرفتن انتقام از قاتلان حسین، معتقد است که این انتقام فقط در روز قیامت و به وسیله اهل بیت فراهم می‌شود و با این انتقام است که عرش الهی به تلاطم درمی‌آید.

«آن انتقام گر نفتادی به روز حشر/ با این عمل معامله دهر چون شدی

آل نبی چو دست تظلم برآورند/ ارکان عرش را به تلاطم درآورند

و

دست عتاب حق به درآید ز آستین/ چون اهل بیت دست در اهل ستم زنند»

 

گرچه مرثیه محتشم به یک واقعه خاص برمی‌گردد اما بسیاری معتقدند که این شعر در ظرف زمان نمی‌گنجد، شعری که عصر تازه‌ای را در سرایش مرثیه‌های مذهبی ایجاد کرد.

لینک کوتاه : https://peykneka.ir/?p=12059

برچسب ها

ثبت دیدگاه

قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.